Abituriyentlar soni o‘zgarmadi, sertifikatlar esa keskin ko‘paydi: Buning sababi nimada?

Bilim va malakalarni baholash agentligi oliy va professional ta’lim muassasalariga kirish test sinovlari bo‘yicha joriy yilgi statistik ma’lumotlarni e’lon qildi.

Unga ko‘ra, 2026/2027-o‘quv yili qabulida jami 677 907 nafar abituriyent ro‘yxatdan o‘tgan. Bu ko‘rsatkich o‘tgan o‘quv yiliga (671397 nafar) nisbatan 6 510 nafarga yoki qariyb 1 foizga ko‘pdir. Umumiy miqdorda keskin o‘zgarishlar kuzatilmagan bo‘lsa-da, qabul jarayonining ichki tarkibiy ko‘rsatkichlarida jiddiy tarkibiy o‘zgarishlar ro‘y bergan.

1. Bitiruvchilar tarkibidagi dinamika

Joriy yilgi qabul jarayonlarida ta’lim muassasalarini aynan shu yili tamomlagan yoshlarning ulushi sezilarli darajada ortgan:

• Joriy yil bitiruvchilari: Ularning soni 451 744 nafarga yetib, jami ro‘yxatdan o‘tganlarning 66,6% ini tashkil etdi (o‘tgan yili 63,6% bo‘lgan). Bir yil ichida ushbu toifa vakillari 25 059 nafarga (5,9%) ko‘paygan.

• Avvalgi yillar bitiruvchilari: Avvalgi yillarda ta’lim muassasalarini tamomlagan abituriyentlar soni esa 244 712 nafardan 226 163 nafarga kamaygan.

Bu dinamika maktab, akademik litsey va professional ta’lim muassasalarini joriy yilda bitirgan yoshlarning oliy ta’limga qiziqishi va faolligi o‘sib borayotganidan dalolat beradi.

2. Gender tarkibi

Abituriyentlarning gender tarkibida keskin o‘zgarishlar kuzatilmadi, har ikki yilda ham xotin-qizlar ulushi yuqoriligicha qolmoqda:

• Xotin-qizlar: Joriy yilda ro‘yxatdan o‘tganlarning 365 196 nafarini (53,9%) tashkil etdi. Ko‘rsatkich o‘tgan yilga nisbatan 4 177 nafarga oshgan.

• Erkaklar: Erkak abituriyentlar soni 312 711 nafarni (46,1%) tashkil etib, o‘tgan yilga nisbatan 2 333 nafarga ko‘paygan.

3. Imtiyozli sertifikatlarga ega abituriyentlar sonining keskin o‘sishi

Ikki yil statistikasi o‘rtasidagi eng katta farq milliy va xalqaro sertifikatlarga ega abituriyentlar sonida namoyon bo‘ldi. Bu ko‘rsatkich qabul tizimida sertifikatlarning ommaviyligi oshganini ko‘rsatadi:

• Umumta’lim fanlari bo‘yicha sertifikatlar: Tizimda mavjud sertifikatlar soni 2025-yildagi 85 140 nafardan 2026-yilda 193 186 nafarga yetdi (o‘sish 2,3 barobar).

• Chet tillari bo‘yicha sertifikatlar: Milliy yoki xalqaro sertifikatga ega abituriyentlar soni 58 216 nafardan 125 354 nafarga yetdi (bir yil ichida 115% lik o‘sish).

• Tasdiqlangan xalqaro sertifikatlar: Abituriyentlar tomonidan yuklangan xalqaro sertifikatlar soni 24 526 tani tashkil etib, o‘tgan yilga nisbatan 30% ga ko‘paygan.

4. Imtihondan ozod qilinganlar bo‘yicha rekord ko‘rsatkich

Barcha imtihon fanlaridan tegishli milliy yoki xalqaro sertifikatlarga ega bo‘lganligi sababli test sinovlaridan to‘liq ozod qilinib, bevosita tanlov bosqichiga o‘tkazilgan abituriyentlar sonida keskin o‘sish qayd etildi:

• 2025-yilda mazkur toifadagi abituriyentlar soni 678 nafarni tashkil etgan bo‘lsa, 2026-yilda bu ko‘rsatkich 12 997 nafarga yetdi.

• Bir yil ichida ushbu ko‘rsatkich 12 319 nafarga yoki qariyb 19 barobarga oshdi.

Mazkur tendensiya sertifikatlarning qabul jarayonidagi qo‘shimcha imtiyozdan amaldagi asosiy tanlov vositasiga aylanib borayotganini tasdiqlaydi.

5. Maxsus yo‘nalishlar bo‘yicha ko‘rsatkichlar

• Alohida iqtidor talab etiladigan yo‘nalishlar: Ushbu sohaga hujjat topshirgan abituriyentlar sonida pasayish kuzatilib, ko‘rsatkich 39 307 nafardan 36 500 nafarga kamaygan (pasayish 7,1%).

• Oliy harbiy ta’lim muassasalari: Harbiy ta’lim yo‘nalishlariga bo‘lgan talab barqaror saqlanib qolgan: 2025-yilda 10 572 nafar, 2026-yilda esa 10 581 nafar abituriyent ushbu yo‘nalishni tanlagan.

6. Infratuzilma va logistika sig‘imi

Test sinovlarini o‘tkazish uchun tayyorlangan binolar soni bittaga kamaygan bo‘lsa-da (65 tadan 64 taga), jarayonni optimallashtirish hisobiga quvvatdorlik ko‘rsatkichlari oshirilgan:

• Smenalar tarkibi: Bir smenada faoliyat yuritadigan guruhlar soni 1 183 taga (+14 ta), bir smenadagi abituriyentlar sig‘imi esa 35 490 nafarga (+420 nafar) yetkazildi.

• Kunlik va umumiy quvvat: Kunlik qabul qilish quvvati 70 980 nafarni tashkil etdi. Test sinovlari muddati (10 kun) davomida binolarning umumiy nazariy sig‘imi 709 800 o‘rin etib belgilangan.

• Zaxira imkoniyati: Imtihonda ishtirok etishi rejalashtirilgan 664 609 nafar abituriyent soni hisobga olinsa, infratuzilma 45 191 nafarlik ortiqcha zaxira sig‘imiga ega bo‘lgan.

Xulosa

2026/2027-o‘quv yili statistikasining tahlili shuni ko‘rsatadiki, oliy ta’lim muassasalariga kirish tizimida abituriyentlarning tayyorgarlik strategiyasi sifat jihatidan o‘zgargan. Endilikda abituriyentlarning oldindan tasdiqlangan bilim darajasi (sertifikatlar) tanlov jarayonida hal qiluvchi ahamiyat kasb etmoqda.