Milliy sertifikat tizimi: Bilimni baholashning kompetensiyaviy transformatsiyasi
O‘zbekiston Respublikasi ta’lim tizimida joriy etilgan umumta’lim fanlarini bilish darajasini aniqlashning milliy test tizimi (sertifikatlash) — bu shunchaki bilimni nazorat qilish emas, balki abituriyentning akademik salohiyatini standartlashtirilgan metrikalar asosida validatsiyalash jarayonidir.
1. Maksimal ball va tabaqalashtirilgan baholash mexanizmi
Milliy sertifikatning fundamental afzalligi uning proporsional va ekvivalentlik tamoyillariga asoslanganligidir. Oliy ta’lim muassasalariga kirish test sinovlari haqidagi nizomga ko‘ra:
-
75 va undan yuqori foizlik natija qayd etgan talabgorlarga kirish imtihonlarida ushbu fandan maksimal ball (100% ko‘rsatkich) taqdim etiladi.
-
60 foizdan 75 foizgacha natija ko‘rsatganlarga esa tabaqalashtirilgan (differensial) tartibda ball hisoblanadi.
Ushbu mexanizm abituriyentga asosiy imtihon bloklaridan birini muddatidan avval "yopish" va diqqatni boshqa fanlarga ko‘proq yo‘naltirish imkonini beruvchi strategik resurs hisoblanadi.
2. Testologik tuzilma: Bilimdan kompetensiyaga
Kirish imtihonlaridagi testlardan farqli o‘laroq, milliy sertifikat savollari Blum taksonomiyasi va xalqaro baholash standartlari (PISA, TIMSS) talablariga muvofiq shakllantiriladi. Bunda asosiy urg‘u quyidagilarga qaratiladi:
-
Kognitiv tahlil: Ma’lumotni shunchaki reproduksiya qilish (yod olinganini qaytarish) emas, balki uni sintez qilish va xulosa chiqarish.
-
Mantiqiy determinizm: Matematika va tabiiy fanlarda masalaning yechim algoritmini mustaqil modellashtirish.
-
Laboratoriya simulyatsiyasi: Kimyo va biologiya fanlaridan nazariy bilimlarni empirik vaziyatlarda qo‘llash ko‘nikmasini tekshirish.
3. Akademik barqarorlik va psixologik ustunlik
Statistik ma’lumotlar tahlili shuni ko‘rsatadiki, milliy sertifikatga ega bo‘lgan abituriyentlarda "imtihon stressi" koeffitsiyenti sezilarli darajada past bo‘ladi. Bu holat ularning umumiy akademik ko‘rsatkichlariga ijobiy ta’sir ko‘rsatib, tanqidiy fikrlash darajasini oshiradi. Sertifikat 3 yil davomida amal qilishi esa talabgorga o‘z karyera trayektoriyasini uzoq muddatli rejalashtirish imkonini beradi.
Xulosa: Milliy sertifikat — bu abituriyentning intellektual yetukligini tasdiqlovchi hujjatdir. U ta’lim oluvchidan nafaqat fanni bilishni, balki o‘sha fan metodologiyasini chuqur anglashni talab etadi.