Doktorantlar stipendiyasi 1,7 baravargacha oshiriladi: Prezidentning yangi Farmoni tafsilotlari

O‘zbekistonda yangi avlod ilmiy kadrlarini tayyorlash va ularni attestatsiya qilish tizimi tubdan takomillashtirilmoqda. Joriy yilning 26-may kuni Prezident tomonidan imzolangan PF-98-sonli Farmon oliy ta’limdan keyingi ta’lim tizimida qator inqilobiy o‘zgarishlarni nazarda tutadi. Xo‘sh, 1-sentyabrdan boshlab doktorantura tizimida nimalar o‘zgaradi?

Farmonning asosiy maqsadi nima?

Mazkur huquqiy hujjat “O‘zbekiston – 2030” strategiyasi ijrosi doirasida qabul qilingan bo‘lib, mamlakat ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotining eng muhim va ustuvor yo‘nalishlari bo‘yicha ilg‘or yechimlarni yarata oladigan ilmiy kadrlarni tayyorlashga qaratilgan. Shu munosabat bilan, davlatimiz rivoji uchun eng zarur bo‘lgan ilmiy kadrlar tayyorlashning ustuvor yo‘nalishlari tasdiqlandi:

• Raqamli va axborot texnologiyalari: sunʼiy intellekt, kiberxavfsizlik, maʼlumotlar tahlili.

• Energetika: atom va qayta tiklanuvchi energiya manbalari, vodorod texnologiyalari, energiya tejamkorligi.

• Agroinnovatsiyalar: oziq-ovqat xavfsizligi, urug‘chilik, seleksiya va gen texnologiyalari.

• Tibbiyot va biotexnologiyalar: biomeditsina, genetika, farmatsevtika va telemeditsina.

• Ekologiya: suv resurslaridan oqilona foydalanish, cho‘llanishning oldini olish va iqlimga moslashish.

• Sanoat va yangi materiallar: nanotexnologiyalar, robototexnika va avtomatlashtirilgan tizimlar.

• Seysmik xavfsizlikni ta’minlash.

1-sentyabrdan boshlab doktorantlar uchun qanday imtiyozlar beriladi?

2026-yil 1-sentyabrdan boshlab Davlat budjeti mablag‘lari hisobidan tayanch doktorantura va doktoranturada kadrlar tayyorlashda quyidagi yangi mexanizmlar joriy etiladi:

1. Kvotalar taqsimoti: Doktoranturaga umumiy qabul kvotasining kamida 60 foizi aynan yuqorida keltirilgan ustuvor yo‘nalishlarga ajratiladi.

2. Oshirilgan stipendiyalar: Differensial stipendiya tizimi yo‘lga qo‘yilib, ustuvor ilmiy ixtisosliklarga qabul qilingan doktorantlarga bazaviy stipendiyaning 1,7 baravari miqdorida oshirilgan stipendiya to‘lanadi.

3. Tadqiqotlar uchun qo‘shimcha mablag‘: Ustuvor yo‘nalishdagi doktorantlarga tadqiqot ishida zarur bo‘ladigan asbob-uskuna va tovarlar xaridi uchun har oy bazaviy stipendiyaning 30 foizi miqdorida qoʻshimcha mablagʻ ular tahsil olayotgan muassasaga yo‘naltiriladi.

4. O‘quv dasturlari yangilanadi: Tayanch doktoranturaning 1-o‘quv yilida maxsus fanlar bilan birga ilmiy tadqiqot metodologiyasi, akademik yozish, statistika va ma’lumotlar tahlili kabi fanlar o‘qitiladi.

Qabul jarayonlaridagi o‘zgarishlar va yangi tartiblar

Farmon bilan qabul va imtihon tizimiga ham jiddiy tuzatishlar kiritildi:

• Imtihon o‘rniga taqdimot: Ustuvor ilmiy ixtisosliklarga qabul an’anaviy kirish imtihoni o‘rniga ilmiy tadqiqot ishi taqdimoti asosida amalga oshiriladi. Taqdimot talablarini muassasalarning o‘zlari mustaqil belgilaydi.

• Sertifikat imtiyozi bekor qilinadi: Oliy ta’limdan keyingi ta’limga qabul qilishda tegishli fan yo‘nalishlarida milliy sertifikatga ega bo‘lgan talabgorlarni mutaxassislik imtihonidan ozod etib, maksimal ball berish tartibi bekor qilinadi.

• Rahbarlarga talab: Ilmiy rahbarga doktorantning ixtisosligiga mos fan tarmog‘ida bevosita ilmiy tadqiqot tajribasiga ega bo‘lish majburiyati yuklanadi.

Ilmiy rahbarlarni rag‘batlantirish: Oylik to‘lov o‘rniga bir martalik mukofot

2027-yilgi qabuldan boshlab ilmiy rahbarlik (maslahatchilik) uchun har oylik to‘lov tartibi tugatiladi. Buning o‘rniga o‘z vaqtida himoya qilgan doktorantning ilmiy rahbariga Xirsh indeksi (h-index) ko‘rsatkichidan kelib chiqib, bir martalik yirik rag‘batlantiruvchi to‘lov beriladi:

• Xirsh indeksi 5 dan kam bo‘lgan ilmiy rahbarlarga — Mehnatga haq to‘lashning eng kam miqdori (MHTEKM)ning 40 baravarigacha;

• Xirsh indeksi 5 dan yuqori bo‘lgan ilmiy rahbarlarga — MHTEKMning 80 baravarigacha bir martalik mukofot puli to‘lanadi.

Mazkur Farmon mamlakatimizda ilm-fan jozibadorligini oshirish, yosh olimlarni moddiy va ma’naviy qo‘llab-quvvatlash hamda ilmiy tadqiqotlar sifatini xalqaro standartlar darajasiga olib chiqishda muhim poydevor bo‘lib xizmat qiladi.